قبل از اشاره به مراحل چاپ کتاب لازم است به انواع مختلف کتاب اشاره کنیم: انواع مختلفی از کتابها وجود دارند که براساس اهداف نویسنده و یا مترجم از نگارش کتاب و محتوای آن، می‌توان موارد مختلفی را ذکر کرد. همه ناشران، نویسندگان و مترجمان باید از انواع کتاب اطلاع داشته باشند تا بتوانند برحسب نوع خاص کتاب خود، اندازه، فونت و موارد دیگر را انتخاب کنند و فایل را برای چاپ و نشر مهیا کنند.

طبقه‌بندی کلی انواع کتاب عبارتند از:

  1. کتاب‌های مرجع: کتبی که در حالت عادی خوانندگان آنها را به صورت موردی مطالعه می‌کنند. یعنی این کتابها خوانده نمی‌شوند بلکه برای اهداف مختلف به آنها مراجعه می‌شود. این کتابها عبارتند از دایره المعارف (دانشنامه)، لغت نامه، دستنامه (هندبوک)، فرهنگ‌ها.
۲. کتاب‌های نیمه مرجع: کتبی که بینابین هستند؛ یعنی نه مانند کتاب‌های مرجع تعداد دفعات مراجعه خوانندگان به آنها زیاد است و نه مانند کتاب‌های غیر مرجع، مانند درسنامه ها (کتاب یا متنی که به قصد آموزش درباره حوزه خاصی نوشته شده است؛ مثل کتاب‌های درسی دوره دبیرستان و یا کتاب‌های درسی دانشگاه) ۳. کتاب‌های غیرمرجع: مانند: رمان‌ها، داستان‌های کوتاه، کتاب‌های شعر، زندگی نامه‌ها، خاطرات، اطلس‌ها و متون سرگرم کننده که معمولاً برای یکبار خوانده می‌شوند. علاوه بر تقسیم بندی کلی انواع کتاب، می‌توان براساس هدف نویسنده هم اشاره کرد: کتاب‌ها نیز مانند مقالات نوشته شده به دو نوع مختلف تقسیم می‌شوند:
  1. کتاب‌های پژوهشی یا علمی- پژوهشی: یک کتاب علمی- پژوهشی کتابی است که اساس آن را یک پروژه پژوهشی یا آزمایشگاهی تشکیل می‌دهد. روال طبیعی برای نگارش کتاب علمی- پژوهشی به این صورت است که یک یا چند نفر از دانشمندان (یا محققان) برای یافتن پاسخ یک سؤال علمی، به پژوهش علمی چه از نظر تئوری و چه از نظر آزمایشگاهی دست می‌زنند و نتایج یافته‌های خود را تحلیل می‌کنند تا بتوانند یافته‌های خود را تفسیر کنند و در صورت امکان به پرسش علمی اولیه پاسخ دهند. این محققان یافته‌های خود را در قالب یک کتاب علمی- پژوهشی نوشته و توسط ناشران چاپ می‌کنند.
  2. کتاب‌های مروری یا علمی ترویجی: در کتاب‌های علمی و ترویجی، یافته‌های پژوهشگران دیگر در یک موضوع خاص مرور می‌شود و وضیعت موجود در آن حوزه علمی شرح داده می‌شود. کتب مروری اهمیت بسزایی در گسترش علم دارند چرا که پژوهشگر با مطالعه یک مقاله مروری می‌تواند دریابد که وضعیت آخرین یافته‌های حوزه تحقیقاتی او چیست و همچنین با مطالعه یک کتاب نتایج صدها مقاله و کتاب را مطالعه و مرور کند. نگارش و چاپ کتاب‌های مروری چندان کار ساده‌ای نیست و این کار می‌بایست توسط محققان با تجربه که در یک زمینه علمی دارای تجربه کافی هستند، نگاشته شود و غالباً باید بیش از صدها مقاله مرتبط با موضوع توسط نویسندگان مطالعه شده باشد.

مراحل چاپ کتاب

از مهم‌ترین سؤالات نویسندگان سؤال درباره مراحل چاپ کتاب است. در جواب این سؤال لازم است اشاره کنیم معمولاً با تحویل فایل ورد کتاب نیازی نیست که نویسنده مراحلی را طی کند بلکه ناشر صفر تا صد مراحل زا طی کرده و کتاب را چاپ خواهد کرد. اما برای آشنایی بیشتر نویسندگان با مراحل چاپ کتاب، به این فرایند اشاره می‌کنیم. مراحل چاپ کتاب

مرحله اول: تنظیم قرار داد:

در این مرحله قراردادی میان نویسنده یا مترجم از یک طرف و ناشر کتاب از طرف دیگر تنظیم و امضاء می‌شود. البته قراردادهای نشر انواع مختلفی دارد که نویسنده باید با آنها آشنا شود:
  1. قرارداد حق تألیف: در این نوع قراداد، ناشر یا فرد ثالثی به عنوان سرمایه گذار با مؤلف یا مترجم اثر به توافق می‌رسد که مبلغی (درصدی از قیمت پشت جلد ضربدر تیراژ) بعنوان حق تألیف دریافت کرده و امور مربوط به چاپ را به ناشر یا سرمایه گذار واگذار کند. این نوع قرارداد زمانی با یک نویسنده یا مترجم بسته می شود که ناشر یا سرمایه گذار، از فروش و استقبال اثر اطمینان داشته باشد. این قرار داد برای نویسندگانی مناسب است که نمی‌توانند بدلایل مالی اثر خود را در قالب سرمایه گذاری مولف چاپ کنند. اما اگر خود نویسنده مشکل مالی ندارد و از فروش اثر خود اطمینان دارد این قرارداد اصلاً به نفع او نیست و از سود سرشار آن اثر در آینده بی بهره خواهد ماند.
  2. قرارداد مشارکت در چاپ: در این نوع قرارداد بین ناشر یا سرمایه گذار و نویسنده‌ی اثر، توافق نامه‌ای امضا می‌شود که در آن، هزینه‌های چاپ و نشر اثر و سود ناشی از فروش به طور مساوی تقسیم می‌شود.
  3. قرارداد واگذاری اثر: در این نوع قرارداد نویسنده با دریافت مبلغ توافقی از ناشر یا سرمایه گذار، تمام حقوق مادی و معنوی اثر را به او واگذار می‌کند و فقط نام نویسنده در صفحه شناسنامه درج می شود و همه تصمیم گیری ها درباره اثر در انحصار ناشر یا سرمایه گذار خواهد بود.
  4. سرمایه گذاری مؤلف: در این قرارداد کلیه‌ی هزینه‌ها از شروع چاپ تا انتشار اثر را خود نویسنده و صاحب اثر پرداخت می کند. انتشارات در شروع کار با نویسنده قرارداد سرمایه گذاری مولف منعقد می کند و در آن نام نویسنده، مشخصات کتاب و تیراژ مورد نظر با مبلغ قرارداد، قید شده و حق چاپ کتاب برای همیشه در اختیار صاحب اثر باقی می‌ماند. چنانچه در آینده صاحب اثر مایل باشد کتاب خود را دوباره به چاپ برساند می‌تواند با هر ناشر دیگری که تمایل داشته باشد قرارداد ببندد. این قرارداد برای کتاب‌هایی که برای تقویت رزومه، چاپ کتاب با تیراژ پایین، چاپ کتاب برای هدیه به اطرافیان و همچنین مولفینی که از بازار کتاب خود اطمینان دارند بسیار حائز اهمیت است. در این نوع قرارداد باید تعیین شود صاحب حقوق مادی و معنوی اثر، نویسنده‌ی آن است.
در بازار فعلی کتاب اکثر قراردادهای نشر بصورت سرمایه گذاری مولف منعقد می شوند. مجموعه کتابستان فرصتی فراهم کرده است تا امضاء قرارداد به دو صورت حضوری و غیرحضوری امکان پذیر شود؛ یعنی نویسندگانی که در شهرستان حضور دارند و نمی توانند بصورت حضوری برای عقد قرارداد حاضر شوند بتوانند غیر حضوری قرارداد را منعقد کنند. کتابستان، قرارداد را بصورتی تنظیم می کند که حتماً امتیاز کتاب برای نویسنده حفظ شود تا در صورت تمایل بتواند کتابش را بوسیله ناشر دیگری به چاپ برساند.

مرحله دوم: تایپ اثر یا تحویل فایل تایپ شده به ناشر

دومین قدم از مراحل چاپ کتاب، تایپ متن دست نوشت کتاب در نرم افزار Word یا تحویل فایل تایپ شده به ناشر است. اهمیت تایپ متن، اگر بیشتر از محتوای کتاب نباشد کمتر از آن نیست؛ چون گاهی کتابی از محتوای خوب و مهمی برخوردار است اما به خاطر نامناسب بودن نحوه تایپ و عدم رعایت اصول نگارشی موجب تکدر خاطر مطالعه کننده می‌شود و او را از ادامه مطالعه باز می‌دارد. بنابراین گاهی به محتوای مناسب به خاطر اشتباهات تایپی توجه نمی‌شود و موجب وهن نویسنده می‌شود. پس این مرحله جزء مهم‌ترین مراحل چاپ کتاب است؛ گاهی نویسنده به خاطر ناشی گری های تایپیست، زحما زیادی متحمل می‌شود و بعضی وقت‌ها مجبور می‌شود متن را دوباره به دست تایپیست حرفه‌ای بسپارد. پس از تایپ اثر لازم است متن تایپ شده بازبینی و نمونه خوانی مجدد شود تا اگر اشتباه تایپی دارد اصلاح شود. در این مرحله لازم است فصل بندی کتاب نهایی باشد تا کتاب در اختیار صفحه آرا قرار گیرد. نکته تکمیلی در ایم مرحله آن است که برخی از نویسندگان لازم می بینند اثر آنها توسط ویراستار ماهری ویرایش شود. کتابسان با همکاری ویراستاران بزرگ کشور بستری فراهم کرده است تا این نویسندگان بتوانند اثر خود را به ویراستار بسپارند.

مرحله سوم: صفحه آرایی کتاب

در این مرحله فایل تایپ شده کامل، بصورت دقیق و متناسب با استانداردهای لازم، توسط نرم افزار تخصصی InDesign صفحه‌ آرایی می‌شود. این فایل باید تا حد امکان کامل و بدون ایرادات علمی و نگارشی باشد. اولین گام در صفحه آرایی کتاب انتخاب فونت و سایز مناسب برای متن و عناوین فصول است. گام بعدی تنظیم اندازه صفحات، حاشیه‌ها و فاصله خطوط  و تنظیم پاراگراف‌ها است؛ یعنی فاصله شروع پاراگراف ابتدایی از بالای صفحه، فاصله بین خطوط و فاصله پاراگراف‌ها از هم تنظیم شود تا بتواند صفحاتی دارای زیبایی بصری تولید کند و از خستگی چشم مطالعه کننده جلوگیری کند. از مطالب مهم در صفحه آرایی، تنظیم حاشیه صفحه است یعنی محدوده پیرامونی یک صفحه (فضای سفید) که به عنوان فضایی برای تنفس استفاده می‌شود. این حاشیه ها که در چهارطرف صفحه یکسان نیستند تأثیر مستقیمی بر میزان خوانایی و جذابیت ظاهری صفحه دارد. صفحه آرایی کتابها متناسب با موضوع آنها می‌تواند متفاوت باشد. کتاب مصور با تصاویر بسیار، جدول، نمودار و… به فعالیت بیشتری نیاز دارند ولی در اکثر کتابهای بدون تصویر سطرها، تیترها، سرصفحات و شماره صفحات، سرفصل ها و سایر مشخصات کتاب در محل ثابتی قرار گرفته و صفحه آرایی می شود بدون اینکه نیاز به طراحی گرافیکی خاصی داشته باشد. اغلب کتابهای با مضمون داستانی، شعر و رمان از این قبیل کتب هستند. طراحی سر صفحه کتاب هم در این مرحله انجام می‌شود. در بالای صفحات نام کتاب و سرفصل درج می‌شود. بطور استاندارد در صفحات زوج، اسم کتاب و در صفحات فرد، فصل مربوطه ذکر می‌شود.

مرحله چهارم: دریافت شابک (ISBN)

شابک عدد منحصر بفرد ۱۳ رقمی است که به هر کتاب تعلق می‌گیرد و حکم کد ملی کتاب را دارد؛ در ایران دریافت شابک از خانه کتاب انجام می‌گیرد. این عدد برای کسب امتیازات دانشگاهی و شغلی نظیر مصاحبه دکتری، ارتقاء علمی و … حائز اهمیت است. مرکز کتابستان در کمتر از ۱ ساعت شابک کتاب را با ثبت رسمی خانه کتاب در اختیار شما قرار می‌دهد.

مرحله پنجم: دریافت فیپا

فیپا که مخفف فهرست نويسي پيش از انتشار کتاب است شامل اطلاعاتی است که در پشت صفحه عنوان کتاب چاپ می‌شود. در فیپای کتاب اطلاعاتی به شرح زیر درج می‌گردد. سرشناسه: در قسمت سرشناسه نام نویسنده اصلی کتاب همراه با سال تولد او درج می‌شود. عنوان و نام پدیدآور: در این قسمت نام کتاب و نام تمامی نویسندگان نوشته می‌شود. مشخصات نشر: در این قسمت آدرس انتشارات کتاب، نام انتشارات و سال چاپ کتاب می‌آید. مشخصات ظاهری: شامل تعداد صفحات کتاب شابک یا (ISBN): شماره شابک یا (ISBN) کتاب در این قسمت درج می‌گردد. موضوع: موضوع کتاب و کلمات کلیدی کتب را شامل می‌شود. شناسه افزوده: در صورتی که کتاب بیش از یک نویسنده داشته باشد نام بقیه نویسندگان به صورت جداگانه در شناسه افزوده نوشته می‌شود. رده‌بندی کنگره، رده‌بندی دیویی و شماره کتاب‌شناسی ملی: این مشخصات مربوط به کدهای ثبت کتاب در کتابخانه ملی و مرکز فیپا می‌باشد. معمولاً تحویل فیپا یک هفته الی ۱۰ روز زمان می‌برد.

مرحله ششم: دریافت مجوز از وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی

در این مرحله برای صدور مجوز نشر پرینت کتاب به همراه فایل آن در قالب سی دی و اطلاعات مربوط به فیپا و شابک و همچنین طرح جلد رنگی به وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی ارسال می‌گردد. معمولا مجوز نشر کتاب یک هفته الی یک ماه بعد از تحویل کتاب صادر می‌شود که بستگی به موضوع کتاب دارد. کتاب‌های علمی و دانشگاهی معمولاً در کمترین زمان بررسی می‌شوند اما کتاب‌های شعر یا با موضوعات حساس ممکن است چند ماه مجوز را دریافت نمایند. همچنین گاهی اوقات ممکن است برای دریافت مجوز نیاز به تغییرات و اصلاحاتی در محتوای کتاب باشد.

مرحله هفتم: تایید نهایی فایل متن و جلد توسط نویسنده

مجموعه کتابستان براساس تعهد کاری خود لازم می بیند حتما فایل نهایی متن و جلد را به تایید نویسنده برساند و اگر این فایل ها نیاز به بازبینی و اصلاح دارند قبل از چاپ اصلاح شوند.

مرحله هشتم: چاپ و صحافی

بعد از اتمام مراحل فوق کتاب برای چاپ به چاپ‌خانه ارسال می‌شود. برای کتاب‌های دارای تیراژ بالای ۵۰۰ جلد معمولاً از چاپ افست استفاده می‌شود و برای کتاب‌های زیر ۵۰۰ نسخه چاپ دیجیتالی. باید بگوییم: با توجه به پیشرف دستگاه های چاپ دیجیتال کیفیت کتابی که با این دستگاه ها چاپ می شود مطلوب بوده و قابل رقابت با چاپ افست هست. پس از آماده شدن کتاب چاپ شده، صحافی آن نیز انجام می‌گیرد. این مرحله در اختیار خود ناشر قرار دارد و معمولاً به سرعت انحام می‌گیرد.

مرحله نهم: تحویل کتاب های چاپ شده به نویسنده

در این مرحله کتابهای منتشر شده با تیراژ مدنظر نویسنده از طریق حضوری یا با تیپاکس به وی تحویل داده می شود.

مرحله دهم: ارسال کتاب به وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی و اعلام وصول

پس از اینکه کتاب به چاپ رسید، ناشر باید ۶ نسخه از آن را به وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی ارسال کند و مجوز اعلام وصول را دریافت کند. با این کار عملاً فرایند چاپ کتاب به اتمام رسیده است.  
Call Now Buttonتماس بگیرید